Sosial şəbəkələrdə yayımla

(Azərbaycan) İstehlakçı(sı)nın beyni

 

Marketinq - İnsan psixologiyasının ticari məqsədlə idarə edilməsidir (V.Q.)

***

Marketinqinin praktik və akademik (bəli, nəzəri yox məhz akademik) ədəbiyyatında psixoloji araşdırmalar və ümumiyətlə insan psixologiyası xüsusi çəkiyə malikdir.

***

Cek Traut (Jack Trout) və El Rays (Al Ries) 40 il öncə "Mövqeləndirmə" (Positioning) qavrayışını ortaya atanda marketinq cameəsi "Biz onsuz da markaların bazarda öz yerini tutmalı olduğunu deyirdik" ifadələriylə müxalifətlərini dilə gətirmişdilər. Sonrada bu mövqe tutmanın o mövqe tutmadan fərqli olduğu və savaşın bazardakı yox, beyinlərdəki yer üstündə gedəcəyi həqiqəti öz layiqli dəstəyini toplaya bilmişdi.

***

Xeyr, bu dəfə Neyromarketinqin təməllərindən bəhs etməyəcəm. Azərbaycanın marketinqin mühitinə daxil olduğumdan bəri (Bu daxil olmada mak.az-ın məxsusi payı olduğunu qeyd etməliyəm) marketinq əhlinin reklamlarla bağlı əsas mübahisələrinin "istehlakçıların reklama diqqət yetirməsi" ətrafında düşdüyünü müşahidə etmişəm. Daha dəqiq desək, istehlakçılar bizim kimi reklamlardakı hər incə detala diqqət edir mi? Mövzu şübhəsiz hələ də sual altındadır.

Gerçək isə odur ki, reklam büdcələrinin şişməsini istəyən reklamçılar cəbhəsi böyük həvəslə "Bəli!" dediyi halda, yüngül desək "səxavətli olmayan" şirkət nümayəndələri bu məsələyə əks mövqedən yanaşır. Hətta bəzən məsələ "istehlakçımız çox savadsızdır" tezisinin irəli sürülməsinə aparır. Bu iddianın əsaslandırılmasını da qeyri-mümkün sayıram. Hər nə qədər, ölkəmizdə savadsızlıq genişlənən bir yara olsa da, istehlakçı olaraq çox savadsız deyilik.

Əslində, istehlakçın "detalçı" olmadığı inancı bütün dünyada mövcuddur. Onsuz da, istehlakçının bir marketer gözünə sahib olmağını gözləmək avamlıq olar. Amma burada həssas bir "qırmızı xətt" var: İstehlakçının hər şeyə nəzər yetirməməsi heç nəyə nəzər yetirməyəcəyi mənasına gəlmir. Hələ 50 il öncə aparılmış motivasiya araşdırmalarının nəticələrində bu haqda bəhs edilib. Vens Pakard (Vance Packard) öz məşhur "Hidden Persuaders" ("Gizlincə inandırmaq" deyə tərcümə etdim) kitabında bu haqda danışır. Deyir ki, bəzən reklamlardan istehlakçı şirkətin yatsa yuxusuna girməyəcəyi bir nəticəni çıxarır. Beləcə bütün büdcə havaya sovrulur. Bu azmış kimi, bazarda güc itirir.

Bu məsələni də bizim ümumi özündənrazılıq, təmbəllik və acgözlük fenomenlərinin fonunda dəyərləndirmək istəyirəm. Bu detallara fikir vermək üçün araşdırmalar etmək və istehlakçı ilə məsləhətləşmək lazımdır. Bu isə əvvəla "mən hər şeyi bilmirəm"i qəbul etməkdən başlayır. İkincisi xeyli əziyyət və əlavə iş tələb edir. Nəhayət, "money, money!" Bu iş havayı başa gəlmir. Amma şirkətlərin marketinq büdcələrini mənimsəməyə öyrəşmiş menecerlərimizə məndən məsləhət. Rəhbərlərinizi inandırsaz, güclü yeyinti yeridir :)

Öz təcrübə, apardığım müşahidələr və iştirak etdiyim araşdırmalarıma əsasən deyə bilərəm ki, bizim istehlakçının da "qəribə nəticələr çıxarmaq" qabiliyyəti amerikalılardan geri qalmır. Ona görə də, araşdırma büdcəsini qısmaqla vəya detalları iqnor etməklə qənaət etmək heç də ağıllı fikir deyil. Ələxüsus böyük büdcəli kampaniyalarımızın artdığını yada salsaq...

Baxılıb: 4516

Şərhlər