Sosial şəbəkələrdə yayımla

Müsahibə: Ceyhun İmanov

Azərbaycanın ən çox mükafatlandırılan reklam agentliyi “Jeyhun İmanov studio” nun kreativ direktoru və sahibi megaoptimist işçilər, klientlərin diversifikasiyası və daxili təlim məktəbi haqqında.
 
Ceyhun, ümumiyyətlə Azərbaycanda, əsasən də Bakıda medianın durumunu necə qiymətləndirirsiz?  Hansı tendensiyalar müşahidə olunur?
 
Mən, Bakıya əsasən fikrimi formalaşdıra bilərəm. Məncə  30-35 million manat ümumiyyətlə bütün Azərbaycan üzrə reklam büdcəsi sayıla bilər. 
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan 9 milyon əhalisi olan bir ölkədir, və cəmisi 2-3 nəfər paytaxtdadır. Digərləri isə regionlarda fəaliyyətdədir. 
Mən təxmini deyirəm, çünki rəsmi statistika yoxdur, böyük Britaniyanın “İPA” və ya “Advertising Association” şirkətlərində olduğu kimi.
Azərbaycanda bazarın əsas hissəsi radio və televiziyadır. Təxmini 70%. Yəni ,bu media yerləşdirilməsinin klassik sxemidir. İnternet mediyanın payına 2 milliona gədər düşür. Bütün bunları, miqyası anlamamız üçün deyirəm.
Əlbəttə, bütün müştərilər internet üçün büdcəni artırırlar. İnternet ikincidərəcəli sənayedən artıq birinci plana keçir.
Bazarın isə, öz növbəsində, yaxşə və düzgün internet təşviginə ehtiyacı var.
Rəqabət olan yerdə büdcə də yaxşı olur. Bu mobil sektordur, bank sektorudur, çünki bu sektorlarda, əsasən, korporativ müştərilərə görə yox, ilk növbədə riteyla görə mübarizə gedir.
 
Sizcə bizim bazar Rusiyanın bazarına əsaslanırmı? Və ya, əksinə,  Qərbə yaxınlaşmağa çalışır? 
 
Məncə, təbii ki rus təcrübəsi açıq aydın görsənir. Texnologiyaların inkişafına əsasən həm Qərbə yaxındır, həm də Rusiyaya. Belə bir miks yaranır.
Biznes-model haqqında danışsaq, məncə heç yerə baxmır. Çünki monopoliya harasa əsaslanmağa və ya yaxınlaşmağa imkan vermir. 
Monopoliya olan yerdə, reklama da ehtiyac qalmır.
Monopoliya olmayan sahələr haqqında danışsaq, orada mübarizə gedir. Əsasən, internet büdcələr artır. Vaxtı ilə 18-22 yaşlılar “target” auditoriyası deyildilər, amma 4-5 il keçdi, onların artıq 28-30 yaşları var. Və bu məhz ailəsi olan, pulları xərcləyən auditoriyadır.
 
Reklam sifarişçiləri üçün daha cəlbedici auditoriyadır?
Tamamilə düzdür. Əvvəllər, lazım olan, 25-35 və ya 20-35 yaşlı  auditoriyanı internetdə tapmaq çətin idi. İndi isə bu zona genişlənir. Məsələn, elə facebook-da lazımı auditoriyanı tapmaq mümkündür. Amma, 40-60 yaşlılar da var ki, internetdə onları tapmaq çətindir. Onları offlaynda axtrarmaq lazımdır.
 
 
Məsələn, televiziyada?
 
Bəli. Hətta, 70-80%   regionlarda internet axır ki müvcuddur. Amma, yenədə də əsas rabitə kanalı offlayndır. Bu yerli televiziya və radio kanallarıdır, ümumölkə kanallarıdır.
Televiziya və radio yenə də əsas reklam mənbəyidir, amma internet erası yaxınlaşıb və yəgin ki, əsas informasiya və reklam platformasına çevriləcək.
 
Bəs KİV?
Məncə, bütün qazetlərimiz sanki yoxa çıxıb. Bir-iki dənəsi qalıb, onları daha yaşlı əhali oxuyur. Amma, əsasən hamı internetə keçib.  Bir çox maraqlı internet səhifələr, portallar, xəbər səhifələri açılıb.
 
Qəzetlərin internet versiyalarını deyirsiniz?
Bəli. Onlayn-versiyalar geniş auditoriyanı maraqlandırır. Mənim anamın əllidən çox yaşı var, və o internetdə xəbərləri oxuyur, facebook-dan istifadə edir. Auditoriya get-gedə böyüyür. 
Əsas səhifələr mail.ru( və onun bütün servisləri) ,facebook.com, odnoklassniki.ru,  və bir neçə yerli xəbər portallarıdır. 
Bundan əlavə, bir çoxları internet-rabitələri öyrənirlər, sadəcə bannerləri yerləşdirməkdən əlavə,  öz istifadəçilərini anlamağa çalışırlar. 
Tendensiyalar ona aparıb çıxarır ki, biz agentlik kimi, öz müştərilərimizi, və onların müştərilərini daha yaxşı anlamağa başlayırıq. Bundan sonra isə auditoriyaya uyğun olacaq “ağıllı” reklam yaratmağa çalışırıq.
 
 
Bu da müxtəlif tərəfləri əhatə edən targetingdir? 
 
Tamamailə düzdür. Amma informasiya o qədər də çox deyil. Facebook target edə bilər, amma yerli xəbər saytları, yox. Avtomobil saytı bilir ki, avtomobil şirkətləri reklam verəcək, amma xəbər saytları nəyə əsaslanmalıdır?  
İnformasiyanın məhdud olduğundan, müştəri güclü targetə hazır deyil, agentliklər də, öz növbəsində, buna hazır deyil.
 
Məlumatlar bazası yoxdur, elədirmi?
 
Bəli, yoxdur. İmkanları olanlar sadəcə trafik alırlar. İnkişaf etmiş ölkələrdə, tamamilə başqa cürdür hər şey.
 
Bizdə kəmiyyətə diqqətlərini yetirirlər?
 
Bəli, kəmiyyətə. Kliklərin sayını öyrənmək olar. CTR çıxarmaq olar. Amma, konkret kimin baxması və auditoriyanın kim olmasını öyrənmək mümkün deyil.
 
Auditoriya haqqında məlumatın olmamasından ətraflı məlumatı əldə etməyə qədər yolu keçmək üçün, nə qədər vaxt lazım ola bilər? Big data,  surətli artım və məlumat müxtəlifliyi haqqında materiallar ki indi çox populyardır.
 
Məncə 5 il daha lazımdır ki, müştəri sual verməyi öyrənsin. İlk növbədə, özünə. Suallar da “ Mən nəyə pulu xərcləyirəm?” Planlar nə dərəcədə ətraflıdır?” kimi olmalıdır.
Böyük şirkətlərdə bu artıq edilir, yerli brendlər isə bu sualları hələ də özlərinə verməyi öyrənməyiblər. Başa düşürlər pullar hara gedir, amma ətraflı məlumatla maraqlanmırlar.
Bazar genişlənəcək, qiymətlər artacaq, baxmayaraq ki, onlar artıq yüksəkdir yerli mediyaya görə. Bu suallar daha da vacib olacaq, çünki büdcə də artacaq. Yerli mediya- böyük bazar deyil, bunu anlamaq lazımdır. Bu təxmini 100 səhifədir və orada  kim necə istəyir, elə də satır.
 
Yəni tutdu qatıq, tutmadı ayran?
 
Demək olar ki belədir. Yəni, biraz dostluq münasibətlərinə əsaslanırlar, müəyyən amillərə əsasən işləyirlər. Amma, bu düzgün siyasət deyil. 
 
Ceyhun, siz kreativ sahəsində tanınmış ekspertsiz. Sizcə, sifarişçilər bugünkü gündə, kreativin necə də vacib olduğunu anlayırlarmı? Onlar bunun üçün büdcələrini artırmağa hazırdılar? 
 
Müştərilərin üç kategoriyası mövcuddur— «A», «B» и «C». «А»- müştəri olmayanlar,kreativin vacibliyini anlamırlar. Onun səviyyəli marketing –meneceri yoxdur, onun ümumiyyətlə marketing-aktivliyi sıfıra yaxındır. 
 «А»-müştərilər, öz növbəsində, rabitənin və kreativliyin vacibliyini anlayırlar. Bu,əsasən böyük müştərilərdir – mobil operatorlar, boyük banklar. 
Bundan əlavə, kreativ anlayışı genişlənir, kreativ üzrə işçilər artır və s.
Hal-hazırda biz tamamilə  “A” müştərilərlə işləməyə və onlar üçün “A” səviyyəli agentlik olmağa üstünlük veririk. Bu, agentlik üçün vacib bir addımdır. Belə müştəri bazarda cəmisi 10-15 ədəddir. Onlardan üçü və ya dördü bizimdir.
“B” kategoriyasına gəldikdə, onların normal marketing və top-menecer tutmaq üçün lazımı həcmləri və miqyas anlayışı yoxdur. 
Bütün bunlar vəziyyətdən bixəbər olmaqdan irəli gəlir. Bu belə baş verir: hər bir sahədə 2-3 oyunçu var ki, onlar vəziyyəti anlayırlar. Digərləri “B” və “C” kategoriyalarıdır, onların vəziyyətdən xəbərləri yoxdur, hətta bizim kimi böyül agentliyə müraciət etsələr belə, bunu nə üçün etdikləri barədə anlayışları olmayacaq.
 
Bəlkə, gəldikləri an anlamayacaqlar, sonra isə bu anlayış peyda olacaq?
 
Bəli, gəldikləri an başa düşməyəcəklər. Bütün bunların üzərində işləməli olacaqlar. Bunlar bir birinə bağlıdır. Bunun üçün bu, bir tək bizim üçün yox, onlar üçün da vacib bir məsələdir. 
Müştəri də bizim komandamızın üzvüdür.
Anlayışı yoxdursa,  çətinliklər yaranır. Onlar bizimlə inkişaf etmək istəyirlərsə, bu mümkün olacaq və hətta, biz də onlarla birgə daha da inkişaf etmiş olacayıq.
 
Belə bir hadisəni xatırlayıram. Nyu-Yorka getdiyim zaman, yerli agentlikdə çalışan uşaqlar danışırdılar ki, bir müştərinin “tərbiyəsinə” il-il yarım sərf olunur. Kimsə daha da tez bunu edə bilər.
Bizdə də, əslində, eyni vəziyyətdir. Biz də öyrətməyi çalışırıq və bəzi müştərilər bizi təlimləndirir. Bu, ikitərəfli baş verir. Amma müştəri ilə tanışlığa və müştərinin agentliyə və agentliyin müştəriyə uyğun olub-olmaması anlayışına 6-7 ay sərf olunur.  
 
Ceyhun, yavaş-yavaş öz işçilərinin təliminə keçid alaq. Müştərilərlə işləyən menecerlərlə işlər necə gedir?
 
Məsələ orasındadır ki, bazar hələ tam formalaşmayıb.  
Buna görə, bir il öncə biz məktəb açdıq.
Bu, əsas istigamətlərdə təlimləndirən virtual bir mıktəbdir. Biz  düşünürdük ki, bu hamı üçün açıq məktəb ola bilər. Amma anladıq ki, əsasən bu daxili təlimə bağlıdır. Və əsasən, bu təlim layihə rəhbərliyi ilə bağlıdır. 
 
Yəni bu məktəb agentlik çərçivəsindədir?
 
Bəli. Və biz elə sistem yaratmışıq ki, insanlar özləri özlərini təlimləndirir. Yəni, daha təcrübəli işçilər yenilərini təlimləndirir, problemləri birgə həll edirik. Bunlar hər zaman, araverilmədən baş verir.  
Yeni insanlar gəlir, üç ay təlim keçirlər. 
Amma, bu o demək deyil ki, onlar üç ay heç bir iş görmürlər. Bu təlim işin içində baş verir. 
Treyninglər baş verir, onlar tanışlıqdan, orientirlərin düzgün qoyulmasından başlayır və konkret bir layihə ilə sona yetir. Amma bir layihəyə başlamazdan öncə, bir neçə ay treyninglər keçirilir.
 
Təhsil proqramlarını necə tərtib edirsiniz?  
 
Mənim tərəfimdən artıq tərtib olunub, indi təcrübəli işçilərim tərəfindən tərtib olunur. 
Bizim üçün həddindən artıq vacibdir ki, işçilər üç ay ərzində  agentliyin ruhunu hiss etsinlər. Yəni, Bakıda ola ola divarında “ insanların uğuru üçün, dünyanın ən yaxşı agentliyi ol” cümləsi yazılan agentlik haqqında anlayışlrı yaransın. 
Və onlar buna bizim kimi inanmalıdırlar. 
Əgər biz Azərbaycanın ən mükafatlandırılan agentliyi ola bildiksə, biz dünyavi bir agentlik olmalıyıq. 
Sonra isə standart satış treyningləri,taym –menecment, project menecment  başlayır. 
Bundan əlavə, hər kəsin mentoru avr- yəni ona hər şeyi öyrədən müəllimi.Bu mentorla onlar iki aya yaxın bir yerdə işləyirlər, paralel olaraq. Bu iş prosesi treyninglə birgə baş verir, və bu zaman insan böyüyür. Bundan əlavə bir çox lazımı ədəbiyyat da oxunmalıdır. Bu ədəbiyyatı başa düşüb düşmədikləri də yoxlanılır.
Üç aydan sonra həmin insan 10 müxtəlif treyningi keçmiş və 5-6 kitab oxumuş çıxır və təbii ki çox dəyişir.
 
Əvvəlcədən insanların işə götürülməsi prosesi necə baş verir?  
 
Mən çalışıram məndən hər hansı məsələlərdə daha da yaxşı və istedadlı insanları işə götürüm.
 
Müsahibələrdə iştirak edirsiniz?
 
Təbii. Hər zaman. Bu əsasən mənim layihəmdir, və mən bütün müsahibələrdə şəxsən iştirak edirəm. Mən rəhbər kimi üç əsas amilə cavabdehəm: təlim, satış və insan resursları. Ümumi kreativ və işə görə axırıncı söz mənimdir.
Mənim üçün çox vacibdir ki, biz dahiləri işə götürək. Bəzi insalar tamamilə motivasiyaya malik deyillər. Belə insanı optimistə çevirmək mümkün deyil. 
20-22 yaşına çatmış amma, dillər bilməyən insan bizimlə işləyə biıməz, çünki adətən belə insanların çox da işləmək arzusu olmur. Biz işçilərimizə inkişaf etməyə kömək edirik, amma onlar özü özünə də böyüyülərr. Onların daxilində artıq bu alov var, və işləmək arzusu var. Yalnız Azərbaycanda deyil, bütün dünyada birinci olmaq arzusu var.
Azərbaycanda birinci olmaq orta biq məqsəddir. MDB ölkələri arasında birinci olmaq da, çox yüksək məqsəd deyil. Amma, dünyada birinci olmaq, bax bu başqa məsələdir. 
Bu səbəbdən bizim bütün işimiz dünyaya əsaslanır. Biz onlarla bizim aramızda olan boşluğu hiss edirik və görürük. Bu isə bizi daha da surətlə qaşmağa vadar edir. Mən xarici, qərb kollegalarımıza həsəd aparmıram, çenki onlar istədiklərinə artıq çatıblar. Bizim isə hələ çatacağımız irəlidədir. 
 
Mənbə: Adconsult

Baxılıb: 2143

Şərhlər